هیچ بازدهی بدون ریسک وجود ندارد. کل نظریه سرمایه‌گذاری تلاشی است برای پاسخ به یک پرسش: آیا بازده این گزینه، ریسکی را که می‌پذیرم توجیه می‌کند؟
بازده سرمایه‌گذاریROI = Gain − CostCost × 100
نرخ بازده سرمایه‌گذاری بر حسب درصد. ساده و پرکاربرد، اما دو محدودیت مهم دارد: افق زمانی را لحاظ نمی‌کند (بازده ۲۰ درصد در یک سال با ۲۰ درصد در پنج سال یکسان نیست) و ریسک را نادیده می‌گیرد.
رابطه ریسک و بازده
اصل بنیادی مالی: سرمایه‌گذاران ریسک‌گریزاند و برای پذیرش ریسک بیشتر، بازده بیشتری مطالبه می‌کنند.
r = rf + Risk Premium
بازده مورد انتظار برابر است با نرخ بازده بدون ریسک به‌علاوه صرف ریسک. هرچه ریسک دارایی بیشتر باشد، صرف ریسک و در نتیجه بازده مورد انتظار بالاتر است.
انواع ریسک سرمایه‌گذاری
ریسک سیستماتیک (بازار) — ناشی از عوامل کلان مانند تورم، نرخ ارز و رکود. بر همه دارایی‌ها اثر می‌گذارد و با تنوع‌بخشی قابل حذف نیست.
ریسک غیرسیستماتیک (خاص) — مربوط به یک شرکت یا صنعت خاص. با تنوع‌بخشی قابل کاهش است.
این تفکیک، منطق سبد سرمایه‌گذاری را توضیح می‌دهد: بازار فقط برای ریسکی که نمی‌توان حذف کرد پاداش می‌دهد. پذیرش ریسک غیرسیستماتیک که می‌شد با تنوع‌بخشی از میان برد، ریسکی بدون پاداش است.
تنوع‌بخشی
توزیع سرمایه میان دارایی‌هایی که رفتار متفاوتی دارند، نوسان کل سبد را کاهش می‌دهد. اثربخشی آن به همبستگی میان دارایی‌ها بستگی دارد: هرچه همبستگی کمتر باشد، کاهش ریسک بیشتر است. خرید سهام ده شرکت از یک صنعت واحد، تنوع‌بخشی واقعی نیست.
بودجه‌بندی سرمایه‌ای
فرایند ارزیابی و انتخاب طرح‌های سرمایه‌گذاری بلندمدت. گام‌ها:
شناسایی گزینه‌های سرمایه‌گذاری
برآورد جریان‌های نقدی افزایشی هر طرح
تعیین نرخ تنزیل متناسب با ریسک طرح
ارزیابی با NPV، IRR و دوره بازگشت
تحلیل حساسیت نسبت به فرض‌های کلیدی
انتخاب، اجرا و ارزیابی پس از اجرا
نکته تمایز
در ارزیابی طرح، فقط جریان‌های نقدی افزایشی اهمیت دارند — یعنی آنچه در اثر پذیرش طرح تغییر می‌کند.
هزینه غرق‌شده (Sunk Cost) هزینه‌ای است که قبلاً انجام شده و بازگشت‌پذیر نیست؛ در تصمیم‌گیری نباید لحاظ شود. مطالعه امکان‌سنجی که پارسال هزینه شده، در تصمیم امروز بی‌ربط است.
هزینه فرصت ارزش بهترین گزینه‌ای است که با انتخاب این طرح از دست می‌رود؛ برخلاف هزینه غرق‌شده، باید لحاظ شود.
سفته‌بازی پذیرش ریسک بالا برای سود کوتاه‌مدت است؛ سرمایه‌گذاری تخصیص منابع بر پایه تحلیل بنیادی و افق بلندمدت.
