مشاوران کسب و کار ۱۴۰۵

بازاریابی صنعتی و خدمات

دو حوزه‌ای که آمیخته بازاریابی کلاسیک در آن‌ها کافی نیست: بازار صنعتی که خریدارش سازمان است نه فرد، و خدمات که محصولش ناملموس است.

بخش نخست: بازاریابی صنعتی

تعریف

بازاریابی صنعتی (B2B) بازاریابی کالا و خدماتی است که سازمان‌ها برای تولید، فروش مجدد یا اداره امور خود خریداری می‌کنند — نه برای مصرف شخصی.

بازار صنعتیبازار مصرفی
تعداد خریدارانکم اما بزرگبسیار زیاد و کوچک
ماهیت تقاضامشتق، بی‌کشش، نوسان‌پذیرمستقیم و باکشش‌تر
تصمیم‌گیریگروهی و رسمیفردی یا خانوادگی
معیار خریدعمدتاً عقلایی و فنیترکیب عقلایی و احساسی
رابطهبلندمدت و نزدیکمعمولاً غیرشخصی
ابزار غالب ترویجفروش شخصیتبلیغات

تقاضای مشتق مفهوم کلیدی این بازار است: تقاضا برای فولاد از تقاضا برای خودرو مشتق می‌شود. بنابراین بازاریاب صنعتی باید بازار مشتریِ مشتریِ خود را هم رصد کند.

مرکز خرید سازمانی

در خرید سازمانی، چند نقش درگیرند و پیام باید برای هر نقش متفاوت باشد:

  • آغازگر — نیاز را مطرح می‌کند
  • استفاده‌کننده — با محصول کار می‌کند
  • اثرگذار — مشخصات فنی را تعیین می‌کند
  • تصمیم‌گیرنده — انتخاب نهایی را انجام می‌دهد
  • تاییدکننده — تصمیم را تصویب می‌کند
  • خریدار — مذاکره و سفارش رسمی
  • دروازه‌بان — جریان اطلاعات را کنترل می‌کند

سه موقعیت خرید: خرید مجدد مستقیم (تکراری و ساده)، خرید مجدد اصلاح‌شده (بازنگری در شرایط)، و خرید جدید (پیچیده‌ترین، با بیشترین فرصت برای تامین‌کننده تازه).

بخش دوم: بازاریابی خدمات

ویژگیمعناچالش و راهکار
ناملموسیپیش از خرید دیده و لمس نمی‌شودارائه شواهد فیزیکی، گارانتی، نمونه کار
تفکیک‌ناپذیریتولید و مصرف هم‌زمان استآموزش کارکنان خط مقدم، مدیریت حضور مشتری
تغییرپذیریکیفیت به مجری و موقعیت وابسته استاستانداردسازی فرایند، پایش رضایت
فناپذیریقابل انبار کردن نیستقیمت‌گذاری پویا، مدیریت تقاضای اوج، رزرو

پنج بعد کیفیت خدمات

در مدل SERVQUAL، کیفیت خدمت از فاصله میان انتظار و ادراک مشتری سنجیده می‌شود و پنج بعد دارد:

  • ملموسات — ظاهر تجهیزات، محیط و کارکنان
  • قابلیت اطمینان — انجام درست و دقیق خدمت در نوبت اول. معمولاً مهم‌ترین بعد از دید مشتری.
  • پاسخگویی — تمایل به کمک سریع
  • تضمین — دانش و توان اعتمادسازی کارکنان
  • همدلی — توجه فردی به مشتری
نکته تمایز
  • رضایت ارزیابی یک تجربه مشخص است؛ کیفیت خدمت قضاوت کلی و بلندمدت درباره برتری خدمت.
  • در خدمات، کارکنان بخشی از محصول هستند؛ به همین دلیل بازاریابی داخلی (بازاریابی سازمان به کارکنان خود) شرط لازم بازاریابی بیرونی است.
  • پارادوکس بازیابی خدمت: مشتری که مشکلش به‌خوبی و سریع حل شود، گاهی وفادارتر از مشتری‌ای می‌شود که اصلاً مشکلی نداشته است. بنابراین شکایت یک فرصت است، نه صرفاً یک هزینه.

واژگان کلیدی

  • تقاضای مشتقDerived Demand
  • مرکز خریدBuying Center
  • ناملموسیIntangibility
  • بازاریابی داخلیInternal Marketing
  • بازیابی خدمتService Recovery