برنامهریزی راهبردی
برنامهریزی راهبردی، فرایند سازمانیافتهای است که تحلیلها را به یک مسیر اجرایی تبدیل میکند: از تحلیل وضعیت تا تخصیص بودجه و تعیین مسئول.
تعریف
برنامهریزی راهبردی فرایند نظاممند تعیین جهت بلندمدت سازمان، انتخاب استراتژیها و تخصیص منابع برای تحقق آنهاست. خروجی آن یک سند برنامه راهبردی است که اهداف، اقدامات، زمانبندی، مسئول و بودجه را مشخص میکند.
مراحل فرایند
- ۱. تدوین جهتگیری — ماموریت، چشمانداز، ارزشها
- ۲. تحلیل محیط بیرونی — PESTEL، پنج نیروی پورتر، تحلیل رقبا
- ۳. تحلیل محیط درونی — منابع، توانمندیها، زنجیره ارزش
- ۴. جمعبندی موقعیت — SWOT و ماتریسهای ارزیابی عوامل
- ۵. تدوین گزینههای استراتژیک — TOWS، ماتریسهای سبد کسبوکار
- ۶. انتخاب استراتژی — بر پایه جذابیت، ریسک و تناسب با منابع
- ۷. تدوین برنامه عملیاتی — اقدام، مسئول، زمان، بودجه، شاخص
- ۸. اجرا، پایش و بازنگری — سنجش با KPI و اقدام اصلاحی
ماتریس BCG
برای سازمانی که چند کسبوکار یا چند خط محصول دارد، ماتریس گروه مشاوران بوستون سبد را بر پایه دو محور نرخ رشد بازار و سهم نسبی بازار دستهبندی میکند:
| خانه | رشد بازار | سهم نسبی | راهبرد پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| ستاره | بالا | بالا | سرمایهگذاری برای حفظ رهبری |
| گاو شیرده | پایین | بالا | برداشت نقدینگی و تامین مالی سایرین |
| علامت سؤال | بالا | پایین | سرمایهگذاری گزینشی یا خروج |
| سگ | پایین | پایین | واگذاری یا حذف |
محور افقی این ماتریس سهم نسبی بازار است، نه سهم مطلق:
نکته تمایز
- برنامهریزی استراتژیک: بلندمدت، سطح سازمان، تمرکز بر «چه کاری» و اثربخشی. برنامهریزی عملیاتی: کوتاهمدت، سطح واحد، تمرکز بر «چگونه» و کارایی.
- اثربخشی یعنی انجام کار درست؛ کارایی یعنی درست انجام دادن کار. استراتژی اول به اثربخشی میپردازد.
- ماتریس BCG دو بعد دارد و ساده است؛ ماتریس GE با جذابیت صنعت و قوت کسبوکار، چندمعیاره و دقیقتر است.
نکات کلیدی
- برنامه راهبردی بدون بودجه و مسئول، یک سند تشریفاتی است.
- افق برنامه باید با سرعت تغییر صنعت تناسب داشته باشد؛ در صنایع پرتلاطم، بازنگری سالانه ضروری است.
- مشارکت مدیران اجرایی در تدوین، احتمال اجرا را بهمراتب بالا میبرد.
- گاو شیرده منبع تامین مالی ستارهها و علامتسؤالهاست؛ این جریان نقدی، منطق اصلی مدیریت سبد است.
واژگان کلیدی
- برنامه راهبردیStrategic Plan
- سهم نسبی بازارRelative Market Share
- مدیریت سبد کسبوکارPortfolio Management
- برنامه عملیاتیAction Plan