مدیریت موجودی و انبار
موجودی انبار، پول منجمد است. نگهداری بیش از حد سرمایه را راکد میکند و نگهداری کمتر از حد، فروش را از دست میدهد. مدیریت موجودی یعنی یافتن نقطه تعادل این دو هزینه.
انواع و کارکرد موجودی
- مواد اولیه، کار در جریان ساخت، کالای ساختهشده
- موجودی چرخهای — ناشی از سفارش دستهای
- ذخیره اطمینان — سپر در برابر نوسان تقاضا و تأخیر تأمین
- موجودی فصلی — انباشت پیش از اوج تقاضا
- موجودی در راه — کالای در حال حمل
دو هزینه متضاد
- هزینه سفارش — ثابت به ازای هر سفارش: حمل، اداری، راهاندازی. سفارشهای بزرگتر و کمتعدادتر آن را کاهش میدهد.
- هزینه نگهداری — متناسب با حجم موجودی: انبارداری، بیمه، فرسودگی و مهمتر از همه هزینه فرصت سرمایه. سفارشهای کوچکتر آن را کاهش میدهد.
این تضاد، منطق مقدار سفارش اقتصادی را میسازد.
مقدار سفارش اقتصادی
تحلیل ABC
بر پایه اصل پارتو، اقلام انبار بر حسب ارزش سالانه مصرف طبقهبندی میشوند:
- گروه A — حدود ۲۰ درصد اقلام که حدود ۸۰ درصد ارزش را میسازند؛ کنترل دقیق، شمارش مکرر، پیشبینی دقیق
- گروه B — اهمیت و کنترل متوسط
- گروه C — اقلام پرتعداد و کمارزش؛ کنترل ساده و سفارشهای بزرگ و کمتکرار
منطق آن ساده است: صرف زمان مدیریتی یکسان برای پیچ و مهره و برای موتور اصلی دستگاه، اتلاف منابع است.
نکته تمایز
- سیستم مرور دائم موجودی را پیوسته رصد میکند و در نقطه سفارش مجدد، مقدار ثابتی سفارش میدهد؛ سیستم مرور دورهای در فواصل زمانی ثابت بررسی و تا سطح مشخصی پر میکند.
- سیستم کششی (Pull) تولید و تأمین را با تقاضای واقعی فعال میکند — مبنای تولید بههنگام؛ سیستم فشاری (Push) بر پایه پیشبینی تولید میکند — مبنای MRP.
- تولید بههنگام موجودی و اتلاف را بهشدت کم میکند اما نیازمند تأمینکننده بسیار قابل اتکاست؛ در محیط پرنوسان، ریسک توقف تولید را بالا میبرد.
- ذخیره اطمینان در برابر عدم قطعیت است، نه تقاضای متوسط؛ اگر تقاضا و زمان تدارک کاملاً قطعی باشند، ذخیره اطمینان لازم نیست.
واژگان کلیدی
- مقدار سفارش اقتصادیEOQ
- نقطه سفارش مجددReorder Point
- ذخیره اطمینانSafety Stock
- تولید بههنگامJust-in-Time
- تحلیل ABCABC Analysis