رهبری سازمانی
مدیر کارها را درست انجام میدهد؛ رهبر کار درست را انتخاب میکند. سازمان به هر دو نیاز دارد، اما در شرایط تغییر و ابهام، سهم رهبری پررنگتر میشود.
تعریف
رهبری توانایی اثرگذاری بر افراد برای تحقق داوطلبانه اهداف گروه است. کلیدواژه داوطلبانه است: اطاعتی که از اختیار رسمی ناشی شود مدیریت است، و پیرویای که از نفوذ شخصی بیاید رهبری.
| مدیریت | رهبری | |
|---|---|---|
| منبع قدرت | جایگاه رسمی | نفوذ شخصی |
| تمرکز | ثبات، نظم، کارایی | تغییر، جهت، الهام |
| افق | کوتاهمدت | بلندمدت |
| پرسش | چگونه و کی؟ | چه چیزی و چرا؟ |
| رابطه | با زیردست | با پیرو |
سیر نظریههای رهبری
- نظریه صفات — رهبر ویژگیهای ذاتی خاصی دارد. ساده اما ناکافی؛ صفات مشترک قطعی یافت نشد.
- نظریههای رفتاری — رهبری رفتار قابل یادگیری است. مطالعات اوهایو دو بعد ساختدهی (وظیفهمداری) و ملاحظهکاری (رابطهمداری) را شناسایی کرد. شبکه مدیریت بلیک و موتون بر همین دو محور بنا شده و سبک تیمی را مطلوبترین میداند.
- نظریههای اقتضایی — بهترین سبک وجود ندارد؛ به موقعیت بستگی دارد.
رهبری موقعیتی هرسی و بلانچارد
سبک مناسب به بلوغ پیرو (توان و تمایل او) بستگی دارد:
- دستوری — توان کم، تمایل کم: تعیین دقیق وظیفه
- متقاعدکننده — توان کم، تمایل زیاد: توضیح و ترغیب
- مشارکتی — توان زیاد، تمایل کم: حمایت و مشارکت در تصمیم
- تفویضی — توان زیاد، تمایل زیاد: واگذاری اختیار
نتیجه عملی: یک سبک ثابت برای همه اعضای تیم اشتباه است. کارمند تازهوارد و کارشناس باتجربه به دو سبک متفاوت نیاز دارند.
رهبری تحولآفرین و تبادلی
| تبادلی — Transactional | تحولآفرین — Transformational | |
|---|---|---|
| منطق | مبادله پاداش در برابر عملکرد | الهامبخشی و تغییر ارزشهای پیرو |
| ابزار | پاداش مشروط، مدیریت بر مبنای استثنا | نفوذ آرمانی، انگیزش الهامبخش، ترغیب ذهنی، ملاحظه فردی |
| نتیجه | عملکرد در حد انتظار | عملکرد فراتر از انتظار |
این دو مکملاند نه متضاد؛ رهبر اثربخش در امور جاری تبادلی عمل میکند و در مسیر تغییر، تحولآفرین.
منابع قدرت
- قدرت رسمی — قانونی، پاداش، اجبار. از جایگاه سازمانی میآید و با ترک آن از بین میرود.
- قدرت شخصی — تخصص و مرجعیت. به فرد تعلق دارد و پایه رهبری واقعی است.
رهبرانی که فقط بر قدرت رسمی تکیه میکنند، اطاعت میگیرند اما تعهد نه. مؤثرترین ترکیب، تکیه بر قدرت تخصص و مرجعیت است.
واژگان کلیدی
- رهبری تحولآفرینTransformational Leadership
- رهبری موقعیتیSituational Leadership
- ساختدهی و ملاحظهکاریInitiating Structure & Consideration
- قدرت مرجعیتReferent Power
- رهبری خدمتگزارServant Leadership