مسئولیت اجتماعی سازمان
پرسش قدیمی این است که آیا تنها مسئولیت بنگاه، بیشینهکردن سود برای سهامداران است. پاسخ امروزی معمولاً این است که سود شرط بقاست، اما سازمان در بستری از ذینفعان فعالیت میکند که نادیدهگرفتنشان خود سود بلندمدت را تهدید میکند.
مسئولیت اجتماعی سازمان تعهد بنگاه به رفتار اخلاقی و مشارکت در توسعه اقتصادی، همزمان با بهبود کیفیت زندگی کارکنان، جامعه محلی و جامعه بزرگتر است.
هرم مسئولیت اجتماعی کارول
| سطح | مسئولیت | ماهیت |
|---|---|---|
| ۴ | بشردوستانه — مشارکت در بهبود جامعه | مطلوب جامعه |
| ۳ | اخلاقی — انجام آنچه درست است، فراتر از قانون | مورد انتظار جامعه |
| ۲ | قانونی — رعایت قوانین و مقررات | الزام جامعه |
| ۱ | اقتصادی — سودآوری و بقا | پایه و شرط لازم |
ترتیب هرم مهم است: سازمان زیانده نمیتواند مسئولیتهای بالاتر را ایفا کند. مسئولیت اقتصادی پایه هرم است، نه در تقابل با آن.
در برابر دیدگاه سهامدارمحور که تنها مسئولیت بنگاه را حداکثرسازی بازده مالکان میداند، دیدگاه ذینفعمحور معتقد است سازمان در برابر همه گروههای اثرگذار و اثرپذیر مسئول است:
- ذینفعان اولیه — سهامداران، کارکنان، مشتریان، تأمینکنندگان؛ بقای سازمان به آنها وابسته است
- ذینفعان ثانویه — جامعه محلی، رسانه، سازمانهای مردمنهاد، دولت
ابزار عملی، تحلیل ذینفعان بر دو محور قدرت و علاقه است که شیوه تعامل با هر گروه را مشخص میکند.
خط سهگانه و توسعه پایدار
خط سهگانه (Triple Bottom Line) عملکرد سازمان را در سه بعد میسنجد: سود، مردم و سیاره. توسعه پایدار نیز رفع نیازهای امروز بدون بهخطرانداختن توان نسلهای آینده در رفع نیازهایشان است. در سالهای اخیر این مفاهیم در قالب معیارهای زیستمحیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) در تصمیمهای سرمایهگذاری هم وارد شدهاند.
- مسئولیت اجتماعی داوطلبانه و فراتر از الزام است؛ رعایت قوانین تکلیف حداقلی. پرداخت بهموقع مالیات مسئولیت اجتماعی نیست، انجام وظیفه قانونی است.
- خیریه اهدای بخشی از سود است و از کسبوکار جداست؛ مسئولیت اجتماعی راهبردی در خود مدل کسبوکار تنیده شده و همزمان ارزش اجتماعی و اقتصادی میسازد — همان مفهوم ارزش مشترک.
- شستوشوی سبز (Greenwashing) ادعای مسئولیتپذیری بدون اقدام واقعی است؛ در بلندمدت به اعتبار برند آسیب جدی میزند و ریسک حقوقی دارد.
- هزینههای برونریز (مانند آلودگی) هزینههایی است که بنگاه به جامعه تحمیل میکند بیآنکه در صورتهای مالیاش ثبت شود؛ بخش بزرگی از بحث مسئولیت اجتماعی درباره درونیکردن همین هزینههاست.
واژگان کلیدی
- هرم کارولCarroll's Pyramid
- نظریه ذینفعانStakeholder Theory
- خط سهگانهTriple Bottom Line
- ارزش مشترکCreating Shared Value
- شستوشوی سبزGreenwashing